BẢY SỰ THẬT "TRẦN TRỤI" VỀ NGHỀ Y
Chắc hẳn nhiều bạn 2k9, 2k10, 2k11 đang cày cuốc ngày đêm với giấc mơ thi đỗ vào các trường Y khoa. Trong mắt nhiều người, làm bác sĩ là một nghề cao quý, thu nhập tốt, mặc áo blouse trắng "ngầu bá cháy" và luôn được xã hội trọng vọng.
Nhưng khoan đã, trước khi chốt nguyện vọng cuộc đời, hãy đọc 7 sự thật về "mặt tối" của nghề Y được đúc kết từ bài phát biểu đầy sức nặng của GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng tại lễ tốt nghiệp Khoa Y - ĐHQG TP.HCM. Đây không phải là một bài để dọa dẫm, mà là một "gáo nước lạnh" cực kỳ cần thiết để trấn áp cái tôi, giúp bạn nhận ra: Nghề Y cần nhiều hơn là một cái đầu giỏi Toán - Hóa - Sinh.
1. Nghề Y là một nghề mang tính "tâm linh" và thể hiện rõ nhất luật nhân quả
Nghe có vẻ mê tín, nhưng đây là sự thật trần trụi. Y khoa không phải là bài toán 1+1=2. Cùng một căn bệnh, cùng một phác đồ, cùng một bác sĩ giỏi, nhưng người này sống, người kia lại không. Luôn có những yếu tố cơ địa, thời điểm mà khoa học chưa kiểm soát hết.
"Nhân quả" ở đây chính là đạo đức hành nghề. Hôm nay bạn tắc trách, khám ẩu, mổ bừa, hậu quả không chỉ giáng xuống sinh mạng bệnh nhân ngay lập tức, mà "quả báo" sẽ đến với chính danh tiếng và lương tâm của bạn ám ảnh cả đời.
2. Bề ngoài bảnh bao, sạch sẽ nhưng thực chất là môi trường đầy mầm bệnh
Đừng nghĩ làm bác sĩ là ngồi phòng máy lạnh, xịt nước hoa thơm phức. Nghề y đối mặt hàng ngày với máu, dịch tiết và môi trường bệnh viện chằng chịt vi khuẩn. Nguy cơ nhiễm khuẩn bệnh viện, lây nhiễm chéo luôn rình rập, và bạn hoàn toàn có thể vô tình mang mầm bệnh đó về cho chính gia đình mình.
3. Nghề rất dễ gây ra sai sót làm chết người
Tại Mỹ, sai sót y khoa từng được thống kê là nguyên nhân tử vong đứng thứ 3 (chỉ sau bệnh tim mạch và ung thư). Ở Việt Nam, đã có những ca rúng động: cắt nhầm bàng quang bé 21 tháng tuổi, mổ nhầm chân, bỏ quên kéo trong bụng bệnh nhân suốt 18 năm...
Bước vào nghề y, bạn phải chấp nhận rằng chỉ một khoảnh khắc mệt mỏi, một giây lơ đễnh, một lần quên làm đúng quy trình (checklist) của bạn có thể đổi bằng mạng sống của người khác. Nghề này không có chỗ cho sự "rút kinh nghiệm sâu sắc".
4. Bác sĩ rất dễ trở thành "tội đồ" gây đói nghèo cho bệnh nhân
Đây là điều ít ai dám nói thẳng với sinh viên. Ở Việt Nam, một đợt ốm nặng nằm viện có thể đẩy cả một gia đình xuống dưới chuẩn nghèo. Nếu một bác sĩ kê đơn thuốc đắt tiền không cần thiết, lạm dụng xét nghiệm chỉ để tăng doanh thu cho bệnh viện hay ăn hoa hồng cho bản thân, thì bác sĩ đó chính là tội đồ cướp đi miếng cơm manh áo của người dân. Cầm bút kê đơn có nghĩ đến túi tiền của bệnh nhân không, đó chính là y đức.
5. Nghề có rất nhiều cơ hội để... "giấu dốt" và khoe mẽ
Kiến thức y khoa vô cùng hàn lâm và phức tạp. Bệnh nhân thì luôn mang tâm lý sợ hãi và tin tưởng tuyệt đối vào bác sĩ. Lợi dụng điều này, nhiều người dễ dàng "nói như đúng rồi", hù dọa bệnh nhân dù bản thân chẩn đoán sai. Cái dốt trong nghề y nếu được bọc bằng sự tự cao và quyền lực của chiếc áo blouse sẽ trở thành vũ khí giết người thầm lặng.
6. Công nghệ càng cao, vi phạm đạo đức càng dễ, quản lý càng khó
Nhiều người nghĩ công nghệ hiện đại sẽ giúp minh bạch hơn, nhưng không. Ngày xưa y tế thiếu thốn, ranh giới đúng - sai rất rõ. Ngày nay, một chỉ định chụp MRI, xét nghiệm gen, thuốc đích, mổ robot... tốn hàng chục đến hàng trăm triệu đồng.
Ranh giới giữa "chỉ định vì sự an toàn của bệnh nhân" và "chỉ định vì doanh thu, vì lợi ích nhóm" trở nên vô cùng mong manh. Đứng trước những khoản tiền hoa hồng khổng lồ thời công nghệ cao, y đức của người bác sĩ sẽ bị thử thách một cách trực diện và tàn khốc nhất.
7. Văn hóa "thích giấu giếm sai sót"
Sự thật đau lòng là rất nhiều người trong ngành chọn cách giấu nhẹm lỗi lầm, sửa bệnh án, hoặc đổ lỗi cho "tai biến y khoa không thể tránh khỏi". Đơn giản vì áp lực sợ bị kỷ luật, sợ người nhà bệnh nhân hành hung, sợ mất danh tiếng.
Nhưng giấu đi một lỗi sai nghĩa là cả hệ thống không học được gì từ đó. Hậu quả là 5 năm, 10 năm sau, một bác sĩ khác lại lặp lại chính cái lỗi y hệt, và thêm một bệnh nhân nữa phải trả giá. Nếu không có sự dũng cảm đối diện với cái sai, bạn sẽ mãi sống trong dằn vặt của một "nạn nhân thứ hai" (second victim) - bác sĩ gây ra lỗi.
Tóm lại:
Bài học đầu tiên của sinh viên trường Y không nên là sự tự hào thái quá, mà phải là sự khiêm nhường và lòng kính sợ. Sợ hãi trước sinh mạng con người để từng nét bút kê đơn, từng nhát dao mổ đều phải nắn nót.
Với các bạn 2k9 - 2k11: Làm nghề này, học GIỎI thôi chưa bao giờ là đủ. Bạn cần một tinh thần thép để tự kiểm điểm bản thân mỗi ngày và một lương tâm đủ sáng để không bị đồng tiền bẻ cong.
Đọc xong 7 điều trên, bạn thấy chùn bước hay ngọn lửa muốn cống hiến càng cháy mạnh hơn? Câu trả lời sẽ quyết định bạn có xứng đáng bước vào giảng đường Y khoa hay không!